Monumenten in Nederland

Bollenstreek

Hillegom
Hof van Hillegom: de enig overgebleven buitenplaats van de vele die er waren, nu Raadhuis. In 1356 was het in gebruik als pleisterplaats, maar het bestond zeker al eerder. Het huidige aanzien, een rechthoekig gepleisterd landhuis met rechte kroonlijst, dateert uit de 18e eeuw. Hoofdstraat 115.
Hoofdstraat 140: 17e eeuws woonhuis met klokgeveltje. De steen met het jaartal 1794 duidt op een verbouwing. Naast het huis een natuurstenen dorpspomp uit de 18e eeuw, versierd met gebeeldhouwde wapenschilden en bekroond door een pijnappel.
Hoofdstraat 142: 18e eeuws herenhuis met rechte kroonlijst.
Maartenskerk: Nederlands Hervormde kerk, de oudste kerk, vermoedelijk al gesticht voor het jaar 1200. De toren stamt uit de 15e eeuw en werd later verhoogd. Moderne uitbreidingen in 1929. Kerkplein 1.
Huize Eendracht: uit 1895 met renaissancistische en classicistische elementen, is het enig overgebleven voorbeeld van dit type bollenkwekersvilla dat in Hillegom veel voorkwam. Weerensteinstraat 126.
Boerderij-bollenschuur: markant gebouw uit 1897. Weerensteinstraat 128.
Boerderij-bollenschuur: (1906) gelegen tussen de Leidsche Trekvaart en de Molentocht, is een kenmerkend voorbeeld van een bollenschuur met twee bouwlagen en een mansardedak. In het interieur zijn de stellingen – die tevens de constructie vormen – nog bewaard gebleven. Zuider Leidsevaart 2a. .

Lisse
’t Huys Dever: Ruïne van een kleine middeleeuwse woonburcht (donjon) uit 1375. Uniek vanwege de gesloten hoefijzervorm. Heereweg 349a. Portierwachterswoning uit de 17e eeuw bij ’t Huys Dever. Heereweg 347c.
Buitenplaats Keukenhof, met de oorspronkelijk 17e eeuwse hofstede Kasteel Keukenhof, rond 1862 geheel verbouwd in romantische stijl. Op deze plaats werden al in de 14e eeuw groenten verbouwd voor het Slot Teylingen (Keukenhof 1 tegenover de ingang van De Keukenhof). Aan het begin van de oprijlaan bevinden zich twee siervazen uit 1910. Bij het kasteel staat een 17e eeuwse boerderij met aangebouwd bakhuisje (Keukenhof 5); een koetshuis uit 1857, een 18e eeuws bakstenen washuisje met vrijstaande buitenpomp, het in rustieke stijl gebouwde Zwitserse speelhuis (1850) dat is opgenomen in de ommuring van de moestuin, met bijbehorend vrijstaand urinoir en tenslotte het Sparrenhuisje, een houten prieel van eind 19e of begin 20e eeuw. Tenslotte is er de dienstwoning ’t Hoogje: twee witgepleisterde woningen uit de 18e eeuw (Stationsweg 164, tegenover de oprijlaan van de Keukenhof).
Nederlands Hervormde Kerk: met eenbeukig schip en tufstenen toren omstreeks de 15e eeuw. Heereweg 250.
St. Agathakerk: uit 1903 met pastorie en kloostergebouw. De kerk kreeg de bijnaam “kathedraal van de bollenstreek”. Het is een laat maar gaaf en stijlzuiver voorbeeld van neo-gotische kerkelijke bouwkunst. De torenspits werd in 1929 ingekort en vervangen door een een neo-barokke bovenbouw. Het interieur is belangwekkend vanwege de rijkdom aan kunstwerken en de gaafheid ervan. Heereweg 273. Pastorie Heereweg 275.
Klooster: ca. 1900 gebouwd in neo-gotische stijl. Restant van een complex waarvan ook een R.K.-jongensschool en een R.K.-meisjes deel uitmaakten. Deze schoolgebouwen zijn afgebroken voor de aanleg van de Lindenlaan en het appartementengebouw ‘Kloosterhof’. Heereweg 258.
R.K. Kerk ‘de H.H. Engelbewaarders’: (in de volksmond ‘de Engel’ genoemd) is gebouwd in 1931 in de voor Nederland zeldzame neo-Byzantijnse bouwstijl. Met name in het interieur is de verwantschap met de Byzantijnse bouwkunst terug te vinden. De kerk is aan alle zijden vrijwel symmetrisch van compositie. Heereweg 457 en 459 (pastorie).
Lisse kent een aantal fraaie oude boerderijen:
Heemskerk: van oorsprong 17e eeuwse boerderij met rieten zadeldak. Heereweg 443.
‘Middelburg’: een uit 1852 daterende T-vormige boerderij met dwarshuis in deels neo-gotische, deels neo-renaissancestijl, onder zadeldaken. De boerderij is opgetrokken op fundamenten van een oorspronkelijk 17e eeuwse boerderij. Losstaand karnhuis, in oorsprong vermoedelijk 19e eeuws. Loosterweg Noord 6.
Stolpboerderij met rieten kap uit de 17e eeuw. ’t Lange Rack 2.
’t Lammetje Groen: in oorsprong 17e eeuws, in de 18e eeuw uitgebreid. In de voorgevel een tegeltableau met voorstelling van ’t Lammetje Groen’ (1927). Tegen de lange gevel een hardstenen buitenpomp. Stationsweg 53.
Wassergeest: boerderij uit ca. 1605. De trapgevel maakt deel uit van een verbouwing in 1855. Rond 1909 werd de boerenschuur verbouwd tot bollenschuur. Achterweg-Zuid 35.
Nieuw Zomerzorg: woonhuis met aangebouwde bollenschuur, eind 19e eeuw, in eclectische bouwstijl. Heereweg 287.
Bollenschuur met aangebouwd kantoor: gebouwd in 1922 in een stijl die verwant is aan de Nieuwe Haagse school. De grote schuur is van het type bollenschuur met vide, waarvan er in de bollenstreek nog maar enkele voorkomen. Sedert 1981 in gebruik als antiekhandel. Heereweg 30.
Schaapskooi: van boomstammetjes onder een rieten dak. Oorspong vermoedelijk begin 20e eeuw; in 1992 vernieuwd. Stationsweg 11.
Stationsgebouw: uit 1905 met invloeden uit de Art Nouveau stijl. Kenmerkend zijn de ver doorgevoerde asymmetrie en het afwisselende materiaalgebruik (baksteen, natuursteen en houtwerk). Door de grote afstand tot de dorpskern werd het station Lisse in 1945 uit de dienstregeling geschrapt. Sedert 1995 heeft het een horeca functie. Stationsweg 57.
Molens:
Lageveense molen: poldermolen (wipmolen) gebouwd in 1890. De molen bemaalt de Lageveense polder. Oostzijde Leidsche Trekvaart.
Lisserpoelmolen: poldermolen (grondzeiler), gebouwd vermoedelijk rond 1676. De molen bemaalt de Lisserpoelpolder. Rooversbroekdijk 100.
Zemelpoldermolen: poldermolen (type grondzeiler). 1e Poellaan 59. In het najaar van 1999 grotendeels afgebrand.
Keukenhofmolen: stellingmolen uit 1957. De bovenbouw van de molen is de vroegere poldermolen van de Rozenburgerpolder, gemeente Slochteren. Terrein Keukenhof.

Noordwijkerhout
Witte Kerkje: Nederlands Hervormde kerk, oorspronkelijk rond 1300 gebouwd als parochiekerk in Romaanse stijl. In de 16e eeuw werd een gotisch koor aangebouwd. Tijdens het beleg van Leiden (1573) werd de kerk door de geuzen in brand gestoken om te voorkomen dat Spaanse troepen er zich zouden verschansen. In 1620 is alleen het kerkschip hersteld; daarna is de kerk diverse malen gerestaureerd en uitgebreid. Dorpsstraat 7.
Landhuis Gooweg 45: gepleisterd blokvormig gebouw uit 1858. In het park een tuinbeeld en een zonnewijzer uit de 18e eeuw. Bijbehorend koetshuis midden 19e eeuw, uitgebreid in 1950. Gooweg 45a. Portierswoning uit 1872. Gooweg 47.
St. Bavo complex: De krankzinnigeninrichting St. Bavo, gebouwd ca. 1920 volgens het paviljoenssysteem, met als belangrijkste elementen het symmetrische tweelaags St. Bavo klooster annex dienstgebouw en kapel met invloed van de neo-renaissance stijl. Langevelderweg 27. De architectuur van de rectorswoning (Langevelderweg 6) uit 1915 is sterk verwant aan de bouwstijl van het hoofdgebouw en de kapel. Ook de huizen op nummers 12 en 8, gebouwd in 1920 als dokterswoningen, behoren tot het Bavo-complex.
Gemeentehuis: in 1930 gebouwd in de traditie van de Delftse school, gekenmerkt door o.a. een ambachtelijk materiaalgebruik. Dit gemeentehuis is een voorbeeld van een Gesamtkunstwerk, waarbij de architect niet alleen het exterieur maar ook het interieur en het meubilair ontwierp. Herenweg 4.
Vakantiehuis ‘de Vonk’: in 1919 gebouwd in de opdracht van de Vereeniging Buitenverblijf van het Leidsche Volkshuis met het doel jonge vrouwen uit Leidse arbeidersgezinnen de mogelijkheid te geven weekends naar buiten te gaan en door middel van kennismaking met de natuur op een hoger moreel peil te komen. Het gebouw is een gezamenlijk ontwerp van de architect J.J.P. Oud en de kunstenaar Theo van Doesburg volgens de principes van De Stijl. De glas-in-loodvensters in het trappenhuis zijn ontworpen door de kunstenaar H.H. Kamerlingh Onnes. Het vakantiehuis is een van de vroegste voorbeelden van een Gesamtkunstwerk, waarbij sprake is van integratie van schilderkunst en architectuur volgens de idealen van harmonie en evenwicht van De Stijl-beweging. Westeinde 94.
Molens:
Hogeveensemolen: poldermolen (grondzeiler) uit 1654, gebouwd ter bemaling van de Hogeveense polder. Leidsevaart 82.

Noordwijk-Binnen

Noordwijk aan Zee
Oud-Noordwijk: 400 jaar oude museumboerderij, oorspronkelijk gebouwd als visserswoning en sedert het einde van de 19e eeuw gebruikt als boerderij. Jan Kroonsplein 4.
Tegenover het museum zijn Noordwijks laatste twee vissershuisjes te vinden.
Kapel aan Zee: uit 1647. Tijdens de restauratie in1966 bleek dat bij de bouw in ruime mate gebruik was gemaakt van op het strand aangespoeld hout. Hoofdstraat 96.
Vuurtoren: gebouwd in 1923, ter vervanging van de een eerdere uit 1854. 33 meter hoog, van baksteen en gewapend beton. Noordzijde Kon. Wilhelminaboulevard.

Voorhout / Teylingen
Teylingen: indrukwekkende ruïne van een ronde waterburcht uit het begin van de 13e eeuw, met expositie. De Hollandse gravin Jacoba van Beieren (1401-1436) woonde hier de laatste jaren van haar leven. Teylingerlaan 23, Teylingen (nabij Sassenheim).
Boerhaavehuis: geboortehuis van professor Herman Boerhaave (plantkundige, scheikundige en chirurg), nu de pastorie van de Hervormde-Gereformeerde Kerkgemeenschap. De tuin is vrij toegankelijk. Kerkweg 11, Voorhout.
Bollenschuur Fa. Colijn: uniek gebouw uit 1902 met aan weerszijden een aangebouwd woonhuis. Jacoba van Beierenweg 75-79, Voorhout.
Molens:
De Hoop doet Leven: poldermolen (grondzeiler), in 1783 gebouwd aan het Oegstgeesterkanaal in Rijnsburg. Toen de molen daar in de windschaduw kwam door nieuwbouw, is hij in 2000 naar Voorhout verplaatst. Westzijde Leidsevaart, Voorhout.

Sassenheim
Nederlands Hervormde Kerk: Romaans-gotisch bouwwerk deels uit de 11e/12e eeuw, een 16e eeuwse toren en 18e eeuwse oostelijke aanbouw. Hoek Hoofdstraat/Hortuslaan.
De Hoofdstraat, een belangrijke noord-zuid lopende verkeersader over de vroegere strandwallen en de oudste dorpsas van Sassenheim, bezit een reeks van laat-negentiende en vroeg-twintigste eeuwse villa’s met veelal invloeden uit Art Nouveau en Jugendstil. Er zijn ook nog oudere panden te vinden, zoals:
Hoofdstraat 205: een karakteristiek pand uit de 18e eeuw.
Herenhuis, gebouwd in 1873 als dokterswoning, in de stijl van het eclecticisme. Van 1903 tot 1968 in gebruik als pastorie van de Hervormde Gemeente. Hoofdstraat 230.
Voormalig St. Annaklooster en St. Annaschool, tegenwoordig gemeenschapshuis. Hoofdstraat 167.
West-End: oud buitenhuis vermoedelijk gebouwd rond het midden van de 18e eeuw, gelegen in een oud park, diende ooit als pastorie en was zelfs gedurende enige tijd residentie van de bisschop van Haarlem. Hoofdstraat 165.
St. Pancratius kerk en pastorie: de kerk werd gebouwd in 1913 en 1929 (ter vervanging van de kerk uit 1870), de pastorie in 1877. Hoofdstraat 186 en 188.
Villa ‘Anna-Margaretha’ uit 1912. De in het glas-in-lood verwerkte afbeeldingen van bolgewassen verwijzen naar het bollenbedrijf van de familie Speelman die de villa liet bouwen. Het glas-in-lood is vervaardigd door het vermaarde atelier Bogtman in Haarlem. Hoofdstraat 153.
Hoofdstraat 139: een pandje dat tot de oudste en historisch meest bijzondere panden van Sassenheim wordt gerekend. Gebouwd omstreeks 1820, werd het in 1866 verbouwd tot kosterswoning met daarachter een kerkzaaltje van de Christelijke Afgescheiden Gemeente, later de Gereformeerde Kerk geheten. Het pand heeft 10 jaar als kerk gediend. Toen werd een grotere Gereformeerde Kerk gebouwd, die op nummer 137a te vinden is.
Hoofdstraat 129/127: het oudste pand van twee woningen onder één kap in Sassenheim, gebouwd in 1853.
Wildrijk, De Bonte Koe en Schoonewegen: drie 17e eeuwse boerderijen aan de Rijksstraatweg, resp. nummers 55, 60 en 71. De schuur bij Schoonewegen stamt uit de 18e eeuw.
Oude Koningshuis: statig rechthoekig landhuis, omringd door park en vijver, uit 1628. Wilhelminalaan 13.
Complex Ter Leede: bestaande uit ‘Huis Ter Leede’, een gepleisterd chaletvormig huis, oorspronkelijk uit 1660 en na een brand in 1861 opnieuw opgebouwd. Ter Leedelaan 43. Boerderij ’t Kraaienest’ gebouwd in 1533 op de plaats van de oorspronkelijke ridderhofstede Huis ter Leede. De huidige vorm dateert van het begin van de 19e eeuw. Baron van Heemstralaan 9. Op nr. 7 een stalgebouw uit de 18e of 19e eeuw en tenslotte de bij het Huis Ter Leede behorende orangerie uit 1824. Baron van Heemstralaan 13.
Bollenschuur met aangebouwd kantoor: gebouwd ca. 1925 is van een weinig meer voorkomend type met een ruime vide temidden van de droogcellen. Teylingerlaan 70.
Bollenschuur: uit 1914 in sobere zakelijke stijl gebouwd in baksteen is een relatief gaaf bewaard gebleven voorbeeld van een platgedekte bollenschuur. Teylingerlaan 69.
Molen:
De Speelman: onderbouw van een achtkantige korenstellingmolen uit 1846, na een brand in 1869 weer opgebouwd. Er zijn plannen voor een volledig herstel van de molen. De molen is genoemd naar C.J. Speelman, de laatste molenaar. H. Knoopstraat 1.

Warmond
Huys te Warmont: laat 18e eeuws landgoed met restanten van het middeleeuwse kasteel van de Heren van Warmond. Het oudste kasteel van rond 1200 werd verwoest rond 1393, in 1420 en nogmaals in 1573 (tijdens het beleg van Leiden). In een van de torens hangt een klokje uit 1392. Aan drie zijden omgeven door water, gelegen in het fraaie parkbos op een Oude strandwal, aan de noordzijde van het dorp. Herenweg 139 / Burg. Ketelaarstr. 31 (alleen het park is toegankelijk, het huis niet).
Oude Toren: toren van de middeleeuwse St. Matthiaskerk; gebouwd op de hoogste punt van een strandwal, waar al in het jaar 1000 een kapel stond. Vlak ten NW van de toren lag het klooster van St. Ursula die via een onderaardse gang naar de kerk gingen. Kerk en klooster zijn in 1573 verwoest door de geuzen om te voorkomen dat de Spanjaarden er zich zouden verschansen. De ruïne ging in protestantse handen over en tussen ca. 1600 en 1874 stond er een kleine Hervormde kerk. Wat resteert is een schilderachtige plek met de ruïnemuren (met bijzondere flora), een klein deel van de onderaardse kloostergang en enkele opmerkelijke graven, w.o. een uit 1398 (van Jacob van Woude, Heer van Warmond) en een grafmonument van de oprichters van de Oud-Katholieke Kerk, de Jansenisten. Mgr. Aengenentlaan (ten NW van de dorpskom).
Mariënhaven: het 15e eeuwse Mariënhaven was een machtig cisterciënzerklooster, maar in 1573 ontkwam het niet aan het vuur van de Reformatie. Hier werd in 1799 het eerste R.K. Groot Seminarie van Noord-Nederland gevestigd; het huidige, overwegend 19e eeuwse complex is thans verpleeghuis annex kloosterbejaardenoord. Naast de Oude Toren, Mgr. Aengenentlaan.
Hervormde Kerk: typische Waterstaatskerk uit 1874. Herenweg 82.
Burcht: het lage gedeelte is in 1673 gebouwd als Remonstrantse kerk. De Remonstrantse beweging verdween echter en in 1796 werd het Warmonds eerste katholieke kerk sinds de Reformatie; in 1799 werd aan de Herenwegzijde de pastorie toegevoegd. In 1858 verhuisden kerk en pastorie naar de overzijde van de Herenweg. Kerkdam 2-12.
Jan Steenlaan 34-38: drie pittoreske huizen, het oudste (van 1611) was van 1656 tot 1660 woning en atelier van de schilder Jan Steen.
Tolhek: uit 1784, ter vervanging van een middeleeuws hek aan de noordoever van de Poel (op de grens met Oegstgeest); het hier aanwezige veer kwam in 1430 deels (en in 1593 geheel) in eigendom van de Heer van Warmond. Toen deze in 1642 een brug bouwde werd de veerheffing vervangen door een heffing ter bestrijding van de kosten van de Warmonderbrug; de tolheffing werd pas in 1954 afgeschaft. Het hek toont de wapens van Van Limburg Stirum en Warmond. Oranje Nassaulaan.
Molens:
Faljerilmolen: poldermolen (wipstaartmolen) uit 1936, gebouwd ter bemaling van het eiland Faljeril. Zuidzijde van Faljeril (tegenover Kaag dorp en eiland).
De Kok: poldermolen (grondzeiler) uit 1809, gerestaureerd in 1980, bemaalt nog steeds de Kogjespolder (eiland in NW deel Kagerplassen).
Lakermolen: poldermolen (grondzeiler) uit 1818, bemaalt nog steeds de Laker eilandpolder. Aan de Laeck, Kagerplassen (ten oosten van Huys te Warmont).
’t Veertje: poldermolen (wipmolen), rond 1859 gebouwd in de Veerpolder, ten zuiden van het dorp. Omdat dit deels industriegebied werd, werd de molen in 1981 verplaatst naar de Hofpolder en daar op het fundament van een 19e eeuwse molen geplaatst die in 1944 was afgebroken (om te dienen als haardhout). Hofpolder (direct ZO van Huys te Warmont).
Zwanburgermolen: poldermolen (grondzeiler) uit 1805, bemaalt nog steeds de Zwanburger eilandpolder. Aan de Leede (tegenover het dorp, direct ten zuiden van Huys te Warmont).
Broekdijkmolen: poldermolen (grondzeiler) uit 1840, na brand herbouwd in 1976, gebouwd ter bemaling van de Broek en Simontjespolder. Zuidzijde Grote Sloot (aan de noordrand van de Leidse Merenwijk).
Boterhuismolen: poldermolen (grondzeiler) uit 1744, gebouwd ter bemaling van de Boterhuispolder. Zijldijk.
Zweilandermolen: poldermolen (wipmolen) uit ca. 1632, gebouwd ter bemaling van de Zweilanderpolder (ten oosten van de Kaagsociëteit, ten noorden van Watertuin-Vennemeer).

Oegstgeest
Tolhuis en poort: in 1701 gebouwd voor de tolheffing langs het kanaal van Leiden naar Haarlem. Haarlemmertrekvaart.
Oud-Poelgeest: het oorspronkelijk 13e eeuwse kasteel, gelegen op een strandwal (“geest”), werd in 1574 (beleg van Leiden) verwoest en omstreeks 1667 herbouwd. De versierde hardstenen waterput is uit 1550. De twee kasteeltorentjes, het koetshuis en het neogotische torentje (langs de Haarlemmertrekvaart) zijn in de 19e eeuw toegevoegd. Poelgeesterweg.
Groene of Willebrordkerk: dateert waarschijnlijk uit de 13e eeuw. Tijdens het beleg van Leiden in 1574 grotendeels verwoest en later prachtig gerestaureerd. Haarlemmerstraatweg 6.
Endegeest: het oorspronkelijk 13e eeuwse kasteel, gelegen op het uiteinde van een strandwal (“geest”), is in 1574 (beleg van Leiden) op de twee massieve torens na verwoest en naderhand weer opgebouwd. In 1993 gerestaureerd, als deel van psychiatrisch ziekenhuis Endegeest. Endegeesterstraatweg 5.
Rhijngeest: landgoed op een oude strandwal met vroeg 19e eeuws landhuis. Nu behorend bij de Jelgersmakliniek.
Gemeentehuis: tussen 1901 en 1903 gebouwd als “sanatorium voor zenuwlijders” de voormalige Jelgersmakliniek, sedert 1999 in gebruik als gemeentehuis. Rhijngeesterstraatweg 13.
Molens:
Oudenhofmolen: poldermolen (wipmolen), vermoedelijk uit 1783, bemaalde ooit de polder Oudenhof. Park aan de Lange Voort.

(verdere informatie is in voorbereiding)

 

Regio Katwijk – Wassenaar

Katwijk aan Zee
Vuurbaak: monumentale witte vierkante vuurtoren uit 1605, gebouwd ter vervanging van een houten vuurtoren die werd bedreigd door een stijging van de zeespiegel. In 1913 werd de vuurtoren buiten gebruik gesteld omdat de bomschuiten van het Katwijkse strand verdwenen en de nieuwe vissersschepen gebruik gingen maken van de havens van Scheveningen en IJmuiden. Voor bezoekers geopend juni-aug, di–za 10-17u. Boulevard, Katwijk aan Zee.
Oude of Andreas kerk: oorspronkelijk uit 1461, ook wel het Witte Kerkje genoemd. Onderging in de loop van de eeuwen diverse veranderingen en uitbreidingen. In de 2e helft van de 19e eeuw besloot men uiteindelijk de kerk niet verder uit te breiden, maar tot bouw van een nieuwe kerk over te gaan. Boulevard, Katwijk aan Zee.
Nieuwe Kerk: gebouwd in 1885-87. Deskundigen noemen deze kerk wel een zeldzaam voorbeeld van Nederlandse protestantse kerkenbouw en kerkinrichting uit de late 19e eeuw. Deze neo-renaissancestijl voor protestantse kerkenbouw werd gezien als een duidelijke tegenhanger van de neo-gotische stijl van de katholieke kerken. Voorstraat, Katwijk aan Zee.

Katwijk aan den Rijn
De Geregtigheid: stellingmolen uit 1740, oorspronkelijk korenmolen. Valkenburgseweg 7 (zuidrand van het dorp).
(verdere informatie is in voorbereiding)

Rijnsburg
De Rijnsburgse toren en de Laurentiuskerk: Het oudste monument in Rijnsburg is de Romaanse toren. Het is het enige overblijfsel van de abdij van Rijnsburg, die in 1122 door Petronella van Saksen werd gesticht. Tijdens het beleg van Leiden in 1573 werden abdij en kerk door brand verwoest. Alleen de grote Romaanse toren is gespaard gebleven. In 1578 werd bij de toren de Laurentiuskerk gebouwd. Burgemeester Koomansplein.
Huizen aan de Vliet: een 17e eeuws pand en het geheel in oude stijl herbouwde oude “Regthuis”. Moleneind.

Voorschoten
Ter Wadding: landhuis uit 1770 op de zuidoever van de Rijn. Nu kantoor van de Provincie Zuid-Holland. Leidseweg (nabij De Vink).
Duivenvoorde: statig landhuis omgeven door een gracht te midden van een landschapspark. Het van oorsprong 13e eeuwse kasteel kreeg in de 17e en 18e eeuw zijn tegenwoordige vorm. Gedeeltelijk als particulier museum ingericht, met een collectie van familieportretten, zilver, Delfts blauw and porselein. Laan van Duivenvoorde 4.
Ter Horst: oorspronkelijk kasteel uit 1203, later verbouwd tot jachtslot. In 1863 liet Prins Frederik der Nederlanden (zoon van Koning Willem II) het in neogotische stijl opnieuw verbouwen. Koetshuis uit 1701, met opmerkelijk wapenschild. Horstlaan 12.
Van Kempen & Begeer (De Zilverfabriek): voormalig fabrieksgebouw uit 1858, verdieping met een langgerekt pannen schilddak. Voorgevel in eclectische stijl, het ijzeren hek (voorzijde) in Jugendstil. Leidseweg 219.
Berbice: oorspronkelijk Allemansgeest geheten, 17e eeuws landhuis met koepeldak. In 1829 werd het landhuis omgedoopt tot Berbice (naar de Nederlandse kolonie in Guyana), waarna de naam Allemansgeest overging op de toen bij het landgoed horende boerderij (nu restaurant). Bij Berbice liggen nog een mooie rozentuin, bijzondere tuinmuren en een Oranjerie. Leidseweg 221-225.
Voorstraat: het eigenlijke centrum van Voorschoten is beschermd dorpsgezicht, met een historische aanleg en bebouwing. De eeuwenoude lindebomen aan weerszijden en de oude gaslantaarns benadrukken het historische karakter.
Molens:
Knipmolen: poldermolen (grondzeiler) uit ca. 1800, gebouwd ter bemaling van de Knippolder. Westzijde Vliet.

Wassenaar
Schoolstraat: oude straat met een aantal markante huizen. Oude Pastorie: ooit gebouwd als vleugel van een middeleeuws adellijk huis, kreeg zijn huidige aanzien in 1850. Het hoofdgebouw is al sinds 1612 in gebruik als pastorie (Schoolstraat 2). Kleynkinderschool werd al als school gebruikt in 1746, nu een woonhuis (Schoolstraat 5). Neyeburch: 19e eeuws herenhuis (Schoolstraat 25a).
Plein: oud dorpsplein met kastanjebomen en een gietijzeren dorpspomp. In de noordmuur van het schip van de Dorpskerk zijn de restanten te zien van het oudste stenen kerkje uit einde 11e of begin 12e eeuw (Plein 3). Baljuwhuis: in 1742 als raadhuis gebouwd, heeft nooit als zodanig gefunctioneerd, maar diende als woning voor de baljuw (Plein 1).
Oud Wassenaar: kasteel uit 1876, nu horecabestemming.
Wittenburg: kasteel uit 1899, nu horecabestemming.
Molens:
Windlust: stellingmolen uit 1668, oorspronkelijk korenmolen. Molenplein 10.
Zuidwijksemolen: poldermolen (grondzeiler) uit ca. 1700, gebouwd ter bemaling van de Zuidwijksepolder. Aan de Veenwatering (ten oosten van Huis Zuidwijk). (verdere informatie is in voorbereiding)

 

Leiden – Scheveningen – Den Haag

Leiden

Scheveningen

Den Haag (in voorbereiding)

 

Westland – Delftland

(in voorbereiding)